Rito rihi na rihi kumbe xivulwa xihi na xihi leswi nga eka ku avanyisa loku swi na leswi swi vulaka swona enawini, kutani "Nawu lowu" I Nawu wa Ntirho wa Mfumo wa 1994 na swinawana leswi nga vekiwa hi ku landza wona.

M2.1 Ku endlela ku nyika ntikelo wa maendlele hi ku landza swiyenge swa vumbiwa swa Mintirho ya Mfumo, vatirhi hinkwavo va boheka ku landza Nawu wa Matikhomele (Code of Conduct).

M2.2 Nawu wu fanele ku tirha tani hi xiletelo eka vatirhi ku ya hi leswi languteriweke eka vona hi ku landza milawu ya matikhomele, mutirhi a ri yexe na vuxaka bya yena na van'wana. Ku landzelela Nawu wa Matikhomele swa laveka ku vonisisa matirhele ya xiyimo xa le henhla na ku pfuna ku vonisisa ku tshemba eka Mintirho ya Mfumo.

M3.1 Swa laveka ku nyika swiletelo eka vatirhi mayelana na vuxaka bya vona na mfumo, vativi va tipolitiki na vatirhinkulu, vatirhikulobye na vanhu na ku kombisa moya lowu vatirhi va faneleke ku tirha ha kona mintirho ya vona, leswi faneleke ku endliwa ku papalata ku hambana hi swikongomelo na leswi languteriwaka eka vona mayelana na mahanyele ya vona evanhwini na le xihundleni.

M3.2 Hambi loko Nawu wa Matikhomele wu tsariwe hi ndlela leyi tswisisekaka, a wu nyiki vuxokoxoko bya swiyimo swa matikhomele. Hi ku landza xiyenge xa 7(3)(b) xa Nawu lowu, tinhloko ta tindzawulo, eka swin'wana, va na vutihlamuleri bya mafambiselo lawa ya hetisekeke ya tindzawulo ta vona na ku hlayisa matikhomele ya vatirhi. Endzhaku ka loko mhaka yi kaneriwile eka Huvo yo Kanerisana ya Mintirho (Chamber of the Public Service Bargaining Council) ya Mfumo, va nga ha tatisa Matikhomele lawa ya vekiweke eka Nawu lowu, handle ko hambuka eka wona leswaku swi fambelana na matshamele ya le ntirhweni wa vona. Tinhloko ta tindzawulo ti fanele ku tlhela ti vonisisa leswaku vatirhi va vona va tiva milawu leyi na leswaku va yi amukela na ku yi landzelela.

M3.3 Loko Nawu wa Matikhomele wu tluriwa, ku ta tirhisiwa xiyenge xa 20(t) xa Nawu wa Mintirho ya Mfumo wa 1994. Xikongomelonkulu xa Nawu hi lexinene, ku nga ku hlanganyeta xikombiso xa matikhomele ya vatirhi hinkwavo.

Mutirhi -

M4.1.1 wa tshembeka eka Riphabliki na ku xixima Vumbiwa na ku byi landzelela emintirhweni ya yena ya siku na siku;

M4.1.2 u rhangisa swilaveko swa vanhu emahlweni entirhweni wa yena;

M4.1.3 u tirhisa mafambiselo ya Mfumo wa nkarhi wolowo hi vutshembeki eku endleni ka yena mintirho ya ximfumo tani hilaha milawu yi vekiweke ha kona;

M4.1.4 u hitekela ku tiva na ku landza milawu hinkwayo na swileriso leswi yelanaka na matikhomelo na mintirho ya yena;

M4.1.5 u tirhisana na swiakelwa-ku-pfuneka swa mfumo leswi nga simekiwa hi ku landza nawu na Vumbiwa ku hlanganyeta swilaveko swa vanhu.

Mutirhi -

M4.2.1 u hlanganyeta vun'we na ku hlayisana ka rixaka ra Afrika-Dzonga emintirhweni ya yena ya ximfumo;

M4.2.2 a nga hlawuri ndluwa a siya hove loko a pfuna vanhu, leswaku a vumba vutshembeki bya mintirho ya mfumo;

M4.2.3 u na vumunhu, wa pfuna na ku tirhisana na vanhu hi mfanelo, nkarhi hinkwawo u khoma vanhu tani hi vaxavi lava nga na mfanelo yo tirheriwa hi xiyimo xa le henhla;

M4.2.4 wa xixima swiyimo swa vanhu na leswi va khumbaka entirhweni wa yena wa ximfumo na le ku tekeni ka swiboho mayelana na timhaka leti va khumbaka;

M4.2.5 u tinyiketa ku tirhela vanhu hi nkarhi ku hluvukisa vanhu va Afrika-Dzonga hinkwavo;

M4.2.6 a nga na xihlawuhlawu evanhwini ku ya hi rixaka, rimbewu, lomu va humaka kona, muvala, vukhale, ku tsoniwa, vukhongeri, tipolitiki, ripfalo, ripfumelo, mfuwo na ririmi;

M4.2.7 a nga tirhisi xiyimo xa yena xa ntirho hi vusopfa ku hlanganyeta kumbe ku onha swilaveko swa vandla rihi kumbe rihi ra tipolitiki kumbe ntlawa wun'wana;

M4.2.8 u xixima no sirhelela vumunhu na timfanelo ta mani na mani tani hilaha swi vekiweke hakona hi Vumbiwa; na ku

M4.2.9 u xixima timfanelo ta vanhu ku kuma mahungu, handle ka lawa ya sirheleriweke hi nawu.

M4.3. VUXAKA EXIKARHI KA VATIRHI

Mutirhi -

M4.3.1 u tirhisana na vatirhi lavan'wana kahle ku yisa swilaveko swa vanhu emahlweni;

M4.3.2 u landzelela swileriso hinkwaswo leswi nyikiwaka hi loyi a nga na matimba ya ku swi nyika, ntsena loko swi nga hambani na Vumbiwa kumbe nawu wihi na wihi;

M4.3.3 a nga languti maxaka na vanghana etimhakeni ta ntirho naswona a nga hombolokisi matimba ya yena kumbe ku hlohletela vatirhikulobye, hambi ku hlohleteriwa ku tirhisa matimba ya yena hi vusopfa;

M4.3.4 u tirhisa tindlela leti faneleke ku boxa swivilelo swa yena kumbe swibumabumelo swa yena;

M4.3.5 u tinyiketa ku hluvukisa, ku kucetela na ku tirhisa vatirhi va yena kahle na ku hlanganyeta vuxaka lebyinene exikarhi ka vona;

M4.3.6 u tirhisana kahle na vatirhikulobye, hi xiyimo xa le henhla na ku va khoma ku ringana handle ko languta rixaka, rimbewu, lomu va humaka kona, muvala, vukhale, ku tsoniwa, vukhongeri, tipolitiki, ripfalo, ripfumelo, mfuwo na ririmi;

M4.3.7 a nga tirhi mintirho ya tipolitiki hi nkarhi wa ntirho.

Mutirhi -

M4.4.1 u hitekela ku fikela swikongomelo swa ntirho wa yena na swilaveko swa vanhu handle ko durheriwa;

M4.4.2 u na mianakanyo leyi akaka eku endleni ka mintirho ya yena, u lava tindlela tintshwa ku ololoxa swirhalanganya na ku nonisa nkoka wa vuswikoti a ri karhi a landza nawu;

M4.4.3 u tirha mintirho ya yena hi nkarhi;

M4.4.4 u tirha mintirho ya yena hi ndlela ya xiyimo xa le henhla na vuswikoti;

M4.4.5 a nga ngheni eka mintwanano yihi kumbe yihi leyi onhaka matirhele ya yena ya mintirho ya mfumo;

M4.4.6 u hlamba mavoko eka goza rihi kumbe rihi na xiboho xihi kumbe xihi leri, kumbe lexi nga ta vanga ku tikumela swa yena ntsena hi ndlela yo homboloka, naswona leswi swi fanele ku paluxiwa hi mutirhi;

M4.4.7 u amukela vutihlamuleri byo tinyiketa ku tshama a ri karhi a leteriwa na ku tihluvukisa evuton'wini bya yena hinkwabyo byo tirha;

M4.4.8 wa tshembeka na vutihlamuleri byo tirha na timali ta mfumo na ku tirhisa nhundzu ya mfumo na swipfuno swin'wana kahle, vuswikoti na hi swikongomelo leswi pfumeleriweke ximfumo;

M4.4.9 u hlanganyeta malawulele lamanene, ya vuswikoti, ya nkoka, ya tlhela ya va erivaleni na vutihlamuleri;

M4.4.10 emintirhweni ya yena ya ximfumo u ta mangala vuxisi, manyala, ku ya hi nghohe, malawulele yo homboloka na ntirho wihi kumbe wihi lowu tlulaka nawu kumbe ku onha swilaveko swa vanhu;

M4.4.11 u nyika switsundzuxo leswi simekiweke eka marungula hikwawo lawa ya nga kona hi ku tshembeka, a nga yi hi nghohe, eka lava nga na matimba eka yena loko va kombela ku pfuniwa;

M4.4.12 u xixima timhaka ta xihundla, matsalwa ya xihundla na leswi kaneriwaka exihundleni, kumbe swihi na swihi leswi tekiwaka swi ri swa xihundla.

Mutirhi -

M4.5.1 hi nkarhi wa ntirho u ambala hi mfanelo na ku va na mahanyelo lawa ya nonisaka xiyimo xa Mintirho ya Mfumo;

M4.5.2 u na vutihlamuleri eku tirhiseni ka xihoko kumbe nchumu wihi na wihi lowu pyopyaka;

M4.5.3 a nga tirhisi xiyimo xa yena xa ximfumo ku kuma tinyiko ta le xihundleni kumbe swengetelo swa loko a tirhe mintirho ya yena ya ximfumo, kumbe ku amukela nyiko yihi kumbe yihi, hambi swengetelo swihi kumbe swihi loko a nyikiwa swi nga ri enawini hikuva swi nga ha tekiwa ku ri ku xaviwa;

M4.5.4 a nga tirhisi kumbe ku boxa marungula wahi kumbe wahi ya ximfumo ku tikumela swa yena kumbe swa van'wana; naswona

M4.5.5 a nga amukeri ntirho lowu n'wi hakelaka lowu nga handle ka mintirho ya yena ya ximfumo, kumbe ku tirhisa switirho swa hofisi ku endla ntirho lowu handle ka mpfumelelo.